Qlobal texnologiya nəhəngləri arasında süni intellekt (AI) sahəsində gedən rəqabət hüquqi müstəvidə yeni bir mərhələyə qədəm qoyur. Avropa Komissiyası, davam edən antitrest araşdırmaları çərçivəsində texnologiya nəhəngi Meta-ya qarşı çox ciddi bir addım atıb. Alınan yeni qərara əsasən, Meta rəqib şirkətlər tərəfindən istehsal olunan süni intellekt çatbotlarının WhatsApp platformasına ödənişsiz inteqrasiyasını təmin etməli olacaq.

ChatGPT və Copilot-un WhatsApp-dan Çıxarılması Prosesi Necə Başladı?

Bu böyük hüquqi mübarizənin kökündə son aylarda platformada baş verən radikal dəyişikliklər dayanır. Belə ki, istifadəçilər daha əvvəl Microsoft-un Copilot və OpenAI-ın ChatGPT xidmətlərindən birbaşa WhatsApp üzərindən rahatlıqla istifadə edə bilirdilər. Lakin Meta-nın tətbiq etdiyi yeni siyasət və istifadə şərtləri bu inteqrasiyaların qarşısını aldı.

İlk rəsmi addım Microsoft tərəfindən gəldi. Şirkət, 15 Yanvar 2026-cı il tarixi etibarilə Copilot-un WhatsApp dəstəyinin tamamilə dayandırıldığını elan etdi. Çox keçmədən analoji bəyanat OpenAI-dan da gəldi; şirkət WhatsApp-ın qaydalarındakı dəyişiklikləri əsas gətirərək ChatGPT-nin də platformada artıq aktiv olmayacağını bildirdi.

Meta-nın öz rəqiblərini messencer ekosistemindən kənarlaşdırmaq cəhdləri rəqabət qurumlarının diqqətindən yayınmadı və Avropa Komissiyası məsələyə dərhal müdaxilə etdi. Komissiyanın qəbul etdiyi müvəqqəti qərara əsasən, yekun istintaq başa çatana qədər Meta digər süni intellekt tərtibatçılarına WhatsApp-a giriş icazəsi verməyə məcburdur.

Meta-nın “Ödənişli İnteqrasiya” Planı Alt-Üst Oldu

Əslində, Meta cari ilin mart ayında rəqib süni intellekt botlarının platformada müvəqqəti fəaliyyətinə icazə verəcəyini açıqlamışdı. Lakin burda bir şərt var idi: şirkət bu inteqrasiya və keçid üçün rəqiblərindən ödəniş tələb etməyi planlaşdırırdı. Avropa Komissiyasının son qərarı isə bu planı pozdu və sözügedən girişin tamamilə pulsuz olmalı olduğunu qəti şəkildə ortaya qoydu.

Regional Müstəvidən Çıxan Rəqabət: Türkiyə də Hərəkətə Keçdi

Süni intellekt bazarındakı bu inhisarçılıq iddiaları təkcə Avropa ilə məhdudlaşmır. Türkiyənin Rəqabət Qurumu da yaxın günlərdə Meta barəsində bənzər ittihamlarla – rəqib süni intellekt xidmətlərinin WhatsApp-a girişini əsassız şəkildə məhdudlaşdırdığı üçün rəsmi araşdırmaya başlayıb. Bu rəqəmsal rəqabət dalğasının regional sərhədləri aşaraq yaxın gələcəkdə digər ölkələrə də sıçrayacağı gözlənilir.

Bu Qərar Süni İntellekt Dünyasına Necə Təsir Edəcək?

Sahənin ekspertləri Avropa Komissiyasının bu addımını süni intellekt sektorunda inhisarçılığın qarşısını alacaq və sağlam rəqabəti stimullaşdıracaq bir qərar kimi qiymətləndirirlər. İstehlakçılar baxımından isə fərqli AI xidmətlərinə tək bir tətbiq üzərindən asanlıqla çıxış əldə etmək böyük bir istifadəçi rahatlığı deməkdir.

Bu antitröst araşdırmasının yekun nəticəsi təkcə WhatsApp-ın gələcəyini deyil, bütövlükdə böyük rəqəmsal platformalar ilə generativ süni intellekt servisləri arasındakı qlobal əməkdaşlıq və hüquqi qaydaları yenidən formalaşdıracaq.